Alper Efe ATAMAN’ın güzel bir yazısı.

Analiz: Ters-Renklerle Oynamak

cmBir yayıncı, ya da kendi çapında bir antrenör olmaktan çok daha önce, kendimi bir satrançsever olarak görürüm. İyi, hoş da, satrançsever ne demek ki? Benim için satrançsever olmak, günün tüm yoğunluğunun ardından bilgisayarın başına, oynanmakta olan önemli bir turnuvanın oyunlarını incelemek için koşmaktır. Ya da, son dönemde çıkmış olan bir satranç kitabının postadan gelmesini heyecanla beklemek, en ufak bir iddianız kalmadığında, turnuvanın son oyununu 5-6 saat boyunca oynamaya çalışmaktır.

Yurtiçi ve yurtdışındaki birçok turnuvaya genç arkadaşlarla birlikte gitme fırsatını bulduğum için kendimi şanslı hissederim. Öyle ya, hem de en ufak bir turnuva stresi yaşamadan, kendilerini rakiplere ve oyunlara hazırlamak, tur sonrasında beraberce analizlerde bulunmak kadar zevkli bir şey olamaz. Sadece hazırlıklar, ya da analizlerde değil; bir araya gelinen ortamlarda geçen sohbetlerdeki fikir alışverişleri eminim ki her birimiz için ilham verici olmuştur. İşte bu yazımızın hazırlanmasına sebep olan mevzu, yine böyle bir turnuva yolculuğundaki havaalanı bekleyişlerimizde söz konusu olmuştu.

Bir Yanıtsız Soru

Zannımca, satrançta doğru cevabı hiçbir zaman bulunmayacak sorulardan birisi, bir açılışı ters renklerle oynamanın iyi mi, yoksa kötü mü olduğudur. Kimileri bir açılışı, siyah taşlarla ele alınışından bir tempo fazlasıyla oynamanın beyazlar için ideal olduğu görüşünü savunur. Kimileriyse bu kararla beyazların, aslında farklı seçeneklere gitmemekle kısıtlandığını düşünür.

Evgeny Vladimirov – Georgy Agzamov
SSCB 1977, [A08], (Ataman)

1 Af3 d5 2 g3 c5 3 Fg2 Ac6 4 0–0 e5 5 d3

Şah-Hint Savunması, … pardon Şah-Hint Atak! Şah-Hint, Sicilya, ya da Grünfeld gibi bazı agresif sistemlerin, yalnızca siyahlar oynadığı için ‘savunma’ ismiyle anılmalarını zaten yadırgarım. Öyle ya, benzer yapı yalnızca beyazlar tarafından ele alındığı için uygulanan açılış Şah-Hint Atak ismini alır. Şah-Hint Atak, Fransız, Sicilya gibi savunmalar karşısında uygulanabildiğinden oldukça esnek bir sistemdir. Ancak inceleyeceğimiz oyundaki devamyolunda, beyazlar Şah-Hint’i tam manasıyla ters renklerle ele alacaktır.

5…Af6 6 Fg5!?

Burada beyazlar daha sık rastlanan 6 Abd2, ya da 6 e4 hamleleri yerine, siyahların d5-karesine (piyonuna) doğrudan baskı oluşturmayı amaçlayan fil gelişimini tercih ediyor.

6…Fe7 7 Afd2!?

6 Fg5 hamlesiyle başlatılan plan tutarlı biçimde devam ettirilmekte. Beyazlar g2-filinin çaprazını açarak d5-karesine oluşturmak istediği baskıyı perçinlemektedir. Benzer amaçla yapılabilecek 7 Ac3 gelişimi karşısındaysa, siyahlar 7…d4 8 Fxf6 Fxf6 9 Ae4 Fe7 devamyoluna gidebilirdi. Ulaşılan son konumda beyazların istediği ölçüde d5-karesinden yararlanamadığı görülebilir.

7…Fe6

Rakibin planlarını gözeterek kendi planımızı oluşturmak elbette mantıklıdır. Siyahlar d5-karesini bir taş gelişimiyle güçlendiriyor. Ancak bu noktada ilginç bir başka seçenek de göze çarpmakta: 7…Ag8!? (D):

0

 

 

Beyazların siyah-renkli filinin geri dönüş yolunun kapanmasının ardından, siyahlar rakibini fil kırışmasına zorlayarak fillerin mevcut olmadığı bir Maroczy-bağı yapısını, ancak bu defa ters-renklerle oluşturabilirdi. 8 Fxe7 Agxe7 9 e4 Fe6 10 exd5 Axd5 11 Ke1 0-0 ve karşılıklı şanslarla.

8 Fxf6!

d5-karesinin gardiyanlarından birini ortadan kaldırarak. 8 Ac3 ile fikir biraz daha ertelenseydi, önceki notta belirtilen 8…Ag8 fikri ortaya konabilirdi.

8…Fxf6 9 Ac3 0–0

Artık burada siyahlar d5-karesi baskısından 9…d4 sürüşüyle kurtulmaya çalışmalıydı: 10 Aa4 Fe7 11 Fxc6+ (atlarının işlevsiz kalmasına izin vermek istemeyen beyazlar, rakibin piyon yapısında kalıcı bir zayıflık bırakmak adına etkili filinden ayrılmaya razı olur) 11…bxc6 12 c4 ve belirsiz bir konumla. Son pozisyonda siyah fil çiftinin etkisi şah kanadında hissedildiğinden, siyahlar bu bölgede üstünlük iddiasındayken, beyazlar da buna karşılık rakibinin bozuk piyon yapısından yararlanmaya çalışırdı.

10 e4 d4 11 Ad5!? (D)

1

 

Böylece beyazlar oyunun en başından bu yana tutarlı şekilde kovaladığı d5-karesine bir taş yerleştirmeyi başardı. Siyahlar 11…Fxd5 alışıyla bu etkili kuvveti ortadan kaldırsa da, bu durumda beyaz-renkli filin eksikliği hissedilebilir: 12 exd5 Ae7 13 d6 Vxd6 14 Fxb7 Kb8 15 Ac4 ve takiben Fg2.

11…Ab4 12 Axf6+!

Vargücüyle d5-karesi mücadelesine soyunan rakibi karşısında yapabileceği fazla bir şey kalmayan beyazlar plan değişikliğine gitmekle çok doğru bir karar veriyor. Şimdiki amaç f-dikeyinden oyun ve şah kanadında piyonlar öncülüğünde uygulanacak olan saldırı. Tıpkı Şah-Hint Savunması’nda siyahların yaptığı gibi değil mi?

12…Vxf6 13 f4 (D)

2

 

Her şey beklendiği şekilde devam etti. Şimdi oyunun gidişatını belirleyecek olan siyahların vereceği kararda saklı: …exf4 kırışmasıyla konum açılmalı mı, yoksa …Ac6 geri dönüşüyle beyazların f4-f5 ve takiben g4-h4 ilerleyişlerine izin mi verilmeli? Siyahlar kapalı konumda rakibinin şah kanadı taarruzundan çekinmiş olmalı ki, ilk seçenekte karar kılıyor. Ancak mobil e-f piyonları ve kalelerin kullanımına açılacak g-dikeyi beyazlara bir kere daha hücum olanakları verecek.

13…exf4 14 gxf4 Vh6 15 f5

En azından pratikte, beyazların oyununun daha rahat olduğu söylenebilir.

15…Fd7 16 Kf3!

Kalenin 3. yataydaki çıkışı şah kanadına ağır silahların aktarılmakta olduğu anlamına gelir. Yalnızca birkaç hamle içerisinde siyahların karşı karşıya kaldığı sorunlara dikkat edelim.

16…Ac6 17 Kh3 Vf6 18 Vh5 h6 19 Şh1!

Beyazlar vezir ve kaleyi şah kanadına aktarmakla yetinmez, a1-kalesini de g1-rotasıyla saldırıya dâhil etmek ister. Mücadelenin kritik bölgesindeki güç farkı belirleyici olacaktır.

19…Şh8 20 Kg1 Ab4?

Kayba götüreceği açık olan bir ‘kumar’. Agzamov’un beyazların şah kanadındaki nicesel ve niteliksel çoğunluğu karşısında vezir kanadındaki materyal kazanç arayışı gerçekten de çok tuhaf. Bunun yerine 20…Ae5 hamlesiyle atı savunmaya dâhil etmek kesinlikle daha doğru bir yaklaşımdı.

21 Vd1! (D)

3

 

İlk bakışta göründüğü gibi veziri savunmaya dönmek değil amaç. Hedef, h5-karesinin bir başka beyaz kuvvetin kullanımı için boşaltılmasıdır.

21…Axa2 22 Af1!

Fikir: Ad2-Af1-Ag3-Ah5!

22…a5 23 Ag3 Ve5 24 Vd2

25 Kxh6+ fikirleriyle.

24…Ka6!

Bu defa kale çıkışı savunma amaçları için uygulanıyor.

25 Ff3 Şh7

25…Kg6!? ilginç görünse de, bu konumda da beyazlar üstündür: 26 Kh4 Ve7 27 Kf4 Kb6 28 Kg4 Kg6 29 Ah5!.

26 Ah5!

d2-karesinde pek de işe yaramayan at, bir anda ne kadar etkili oldu, öyle değil mi?

26…Kg8 27 Af4 Kd6 28 Fh5!

Aslına bakarsak, savunma yükümlülüklerinden ötürü siyahların bir türlü vezir kanadında istediği amaçlara ulaşamadığını görürüz. Beyazlarsa, çok da fazla acele etmesine gerek dahi kalmadan, tüm taşlarını ideal noktalarına yerleştirmeyi bildi. Mücadelede öyle bir an gelir ki, kurmuş olduğumuz doğru planların ve yaptığımız kuvvetli hamlelerin meyvalarını toplamak adına taktiklere ihtiyacımız olur. İstisnasız tüm taşlarını şah kanadı saldırısına dâhil eden beyazlar da şimdi taktiklere başvuracaktı.

28…Fe8 (D)

4

 

29 Ae6!

Bağlantının kesilmesi! 29…fxe6 30 Fg6+! Fxg6 31 fxg6+ Şh8 32 Kxh6+ gxh6 33 Vxh6#!

29…Kxe6 30 fxe6 Vxe6

Siyahlar yaptığı kalite fedasıyla, en azından, mücadeleyi biraz daha uzatmayı amaçlamıştı. Ancak beyazlar bağlantıyı kesme temasını bir kere daha uyguladığında her şey sona erecekti.

31 Fg4! Vd6 32 Ff5+ Şh8 (D)

5

 

33 Kg6!

h6-karesindeki feda engellenemeyeceğinden…

1–0

Hiç şüphe yok ki mesele, böylesine ‘tartışmalı sorular’a doğru yanıtlar vermekten ziyade, doğruya ulaşma konusunda gösterdiğimiz çabadır. Evgeny Vladimirov, sevdiği bir yapıyı ters-renklerle oynamaktan memnun olmuş olmalı. Kim bilir, belki de ‘yanıtsız soru’ için bir doğru görüş, oynamaktan hoşnut olacağımız konumlara renk etkisi gözetmeksizin ulaşmanın peşine düşmektir.

Yararlanılan Kaynak: Starting Out: King’s Indian Attack, John Emms, Everyman Chess

 

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir