Temmuz’da kurallar değişiyor 1

Yazının orjinali.

Sözün Özü
Tahsin Aktar

 

Değişikliğin Öyküsü (1)
Adana, 24 Şubat 2014

IO&IA Tahsin Aktar

tahsinaktar@tsf.org.tr

Temmuz 2014 de uygulamaya girecek değişen kurallar üzerine yazmaya devam ediyorum.

Piyon, satranç oyununun en önemli öğelerinden biridir hiç şüphesiz. Bu nedenledir ki kurallar manzumesi içinde sıkça yer alır. 3.7.d ve 3.7.e de geçerken alma ve terfi anlatılmaktadır. FIDE bu maddelerde tanımları yeniden ele almış, yeni bir şey yok aslında. Terfi konusunun yer aldığı 4. Maddeye yeni bir fıkra eklenerek açıklık getirilmeye çalışılıyor. 4.6 oyuncuların pratik olarak uyguladıkları terfi şekline açıklık kazandırılıyor. Oyuncular terfi işlemini nasıl yapar? Sondan önceki yatayda duran piyonu son yataya oynamadan tahta dışına çıkartırlar, terfi taşını son yataya bırakırlar. Madde de aynen bu biçimi ile ele alınmış. Terfi edecek piyonun terfi karesine oynaması, yerleştirilmesi zorunlu değildir. Piyonun tahta dışına çıkartılması ve terfi taşının terfi karesine konulmasının bir sırası yoktur, hangisinin önce yapıldığı önemli değildir. Tabi piyon terfi karesine taş alarak ulaşıyorsa alınan taş da tahta dışına çıkartılacak.

Hamlenin tamamlanması konusu da açıklık ile yer alıyor yeni kurallarda. 6.2.a. Oyun sırasında her oyuncu hamlesini yaptıktan sonra kendi saatini durduracak ve rakibinin saatini çalıştıracaktır. Bu eylem hamlenin tamamlandığını anlatıyor. Ancak yeni bir kavram olarak hamlenin tamamlandığını işaret eden başka madde de eklendi. Önceki hamlesi tamamlanmadığı halde oyuncu sonraki hamlesini yapmış ise hamle tamamlanmış olarak kabul ediliyor. Şöyle. Hamlesini yapan oyuncu hamleyi tamamlamıyor yani kendi saatini durdurarak rakibinin saatini çalıştırmıyor (1). Rakip de hamle yaparak yanıt veriyor (2). Oyuncu bunun üzerine yeni bir hamle yapıyor (3). İşte, oyuncunun biraz önce yaptığı hamle (1) artık tamamlanmış sayılıyor.

Oyuncular unutmamalı. Taşları, tahtayı düzenlemek için ‘Düzeltiyorum’ demek artık yetmiyor. 6.2.d hamlede olmak koşulunu da getiriyor. Oyuncular, artık, ancak kendi saati çalışırken düzeltme yapabilecek. Kural değişikliklerini ilk ele aldığım yazımdan sonra dostlarımız sordu. Aksi durumda bir yaptırım uygulanacak mıdır? Hakemler uygulamalarında gerektiğinde 12.9 uyarınca tabi ki yaptırım uygulayabilecektir. Her kural dışılık yaşandığında (kural dışı hamle/geçersiz hamle ile karıştırılmamalı, kurallara uygun olmayan durumlardan söz ediyorum) hakemler 12.9 un ilgili maddelerine başvururlar. Hakemlerin temel var oluş nedenleri ceza vermek olmasa da ceza uygulamaktan da çekinmemelidirler.

Kural dışı durumlar 7. Maddede anlatılıyor. Geçersiz bir hamlenin tamamlanmasının ardından yapılacaklar burada sıralanıyor. Geçersiz hamle nedir, nasıl oluyor bunun tanımını da 3. maddeye yeni bir fıkra eklenerek (3.10) açıklık getirildiğini belirtmeliyim. Bilindiği gibi geçersiz hamlenin ne zaman ortaya çıktığı uzunca zamandır tartışılır. Bir kez daha vurgulayarak söylemeliyim ki şimdiye kadar yaptığım yorumlara bir yenisini getirmeyeceğim. Sadece kuralı bir kez daha okumanızı önereceğim. Oyuncu hamlesini yaptıktan sonra kendi saatini durdurduğunda hamle tamamlanmıştır artık. Oynadığı hamle kurallara uygun değil ise geçersiz hamle oluşmuştur. Oyuncu bu hamlesini düzeltemeyecektir, kaçınılmaz olarak geçersiz hamle uygulaması ile karşılaşacaktır.

Piyonun önemli bir figür olduğunu söylemiştim. Piyon ile ilgili önemli bir uygulamaya rastlıyoruz. Bir oyuncu piyonunu son yataya, terfi karesine oynuyor, yerleştiriyor. Kendi saatini durdurarak hamleyi tamamlıyor. Bu hamlede piyonu terfi taşı ile değiştirmediği için geçersiz hamle gerçekleşiyor. 7.5.a da bu duruma da yer veriliyor. Hakem burada eksiksiz olarak geçersiz hamle uygulamasında yazan prosedürü yerine getirecek! Getirecek ama nasıl? Son yatayda duran piyon tahta dışına çıkartılacak. Rakibin saatine 2 dakika eklenerek oyuncuya kural maddesinde yazdığı gibi zaman cezası verilecek. Sıkı durun, aklınıza ne geliyor? Terfi karesine terfi taşı konulacak değil mi? Hayır öyle değil terfi taşı ‘Vezir’ olarak değerlendirilecek. Bu değişiklik, son yatayda duran piyon için ‘hangi taş’ sorusunu ortadan kaldırmaya ve beraberinde gelen tartışmalara son vermeye yönelik radikal bir karar bana göre. Son yatayda bir piyon ile oyuna devam edildiğini gören veya kendisine bu yönde başvurulan hakem eline ‘Vezir’ taşını alarak masaya yönelirse yanlış yapmış olmaz.

Sağlıkla kalınız.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir